Tạo đột phá trong thu hút, trọng dụng nhân tài, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước

Chương trình đặt ra một yêu cầu xuyên suốt: chuyển chủ trương thành những nhiệm vụ, cơ chế và kết quả cụ thể; đồng thời tạo chuyển biến trong nhận thức và hành động của cả hệ thống chính trị, xã hội đối với công tác nhân tài.

Sáu nhóm nhiệm vụ trọng tâm

Nhóm nhiệm vụ thứ nhất là tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, thống nhất nhận thức và hành động của cả hệ thống chính trị về công tác nhân tài. Các cấp ủy, tổ chức đảng được yêu cầu đưa nội dung phát triển nhân tài vào chiến lược, quy hoạch và kế hoạch phát triển kinh tế – xã hội của ngành, địa phương; đồng thời tăng cường kiểm tra, giám sát việc thực hiện. Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức chính trị – xã hội và Nhân dân được phát huy vai trò trong phát hiện, giới thiệu, tiến cử nhân tài. Chương trình cũng nhấn mạnh trách nhiệm của mỗi cá nhân trong tự rèn luyện, giữ gìn uy tín nghề nghiệp và nuôi dưỡng khát vọng cống hiến.

Nhóm thứ hai tập trung hoàn thiện thể chế, cơ chế, chính sách và nguồn lực để thu hút, trọng dụng nhân tài trong các ngành, lĩnh vực mũi nhọn. Chương trình yêu cầu rà soát các quy định của Đảng, pháp luật của Nhà nước về công tác cán bộ và nhân tài; tháo gỡ rào cản về tiêu chuẩn, độ tuổi, thâm niên, quy trình bổ nhiệm. Danh mục ngành, lĩnh vực mũi nhọn, nhiệm vụ chiến lược ưu tiên phải được xác định và cập nhật định kỳ, làm căn cứ để bố trí nhân lực theo đúng nhu cầu phát triển.

Một nhiệm vụ quan trọng khác là xây dựng Khung tiêu chí quốc gia về nhân tài theo hướng mở, linh hoạt, có tiêu chí nền tảng chung và tiêu chí đặc thù cho từng nhóm đối tượng, ngành, lĩnh vực, loại nhiệm vụ. Trên cơ sở đó, chính sách tiền lương, thuế, đất đai, nhà ở và các chính sách liên quan được nghiên cứu hoàn thiện, bảo đảm công khai, minh bạch và có trách nhiệm giải trình. Chương trình chủ trương xây dựng cơ chế tài chính đặc thù; bố trí ngân sách nhà nước hằng năm cho công tác nhân tài ở mức khoảng 0,1% GDP trong tổng nguồn lực dành cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Địa phương tự chủ ngân sách có thể quyết định mức chi cao hơn.

Việc huy động và sử dụng nguồn lực cũng được mở rộng. Chương trình đặt ra yêu cầu hoàn thiện cơ chế đặt hàng, khoán chi theo sản phẩm và kết quả; khuyến khích xã hội hóa, hợp tác công tư, ưu đãi thuế và tín dụng; tạo điều kiện để doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào quá trình thu hút, sử dụng nhân tài. Các hình thức sử dụng nhân lực được đa dạng hóa, gồm hợp đồng chuyên gia, tư vấn, kiêm nhiệm, biệt phái hoặc làm việc theo chương trình, dự án. Cùng với đó là định hướng xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia, hệ thống chỉ số quốc gia, Cổng thông tin quốc gia về nhân tài và các nền tảng số phục vụ quản trị, kết nối và điều phối nguồn lực.

Nhóm nhiệm vụ thứ ba đổi mới cách phát hiện, lựa chọn, trọng dụng và đánh giá nhân tài theo yêu cầu nhiệm vụ và kết quả thực hiện. Cơ chế phát hiện, giới thiệu, tiến cử cần được rà soát, hoàn thiện; việc thu hút nhà khoa học trẻ, sinh viên xuất sắc được khuyến khích. Nhân tài được lựa chọn theo yêu cầu của nhiệm vụ chiến lược, bài toán lớn, gắn với sản phẩm và kết quả cụ thể. Đánh giá phải căn cứ vào chất lượng sản phẩm, giá trị tạo ra và hiệu quả cống hiến, thay vì chỉ dựa vào hồ sơ, chức danh hoặc quá trình công tác. Chương trình cũng yêu cầu kịp thời điều chỉnh hoặc chấm dứt giao nhiệm vụ khi người được giao không đáp ứng yêu cầu, đồng thời bảo đảm công khai, minh bạch và trách nhiệm giải trình trong toàn bộ quá trình.

Nhóm thứ tư hướng tới chủ động tạo nguồn và phát triển nhân tài quốc gia. Các chương trình đào tạo cần được thiết kế theo từng nhóm, ngành, lĩnh vực và giai đoạn, bảo đảm tính kế thừa, liên tục, dài hạn. Chương trình chú trọng bồi dưỡng, nâng tầm chuyên gia, nhà khoa học, kỹ sư và doanh nhân trẻ xuất sắc; phát hiện sớm, tuyển chọn, đào tạo chuyên biệt học sinh, sinh viên có năng khiếu và năng lực nổi trội, nhất là trong khoa học cơ bản và các lĩnh vực mũi nhọn. Một số cơ sở giáo dục đại học, viện nghiên cứu và phòng thí nghiệm trọng điểm sẽ được tập trung đầu tư, nâng tầm để trở thành lực lượng nòng cốt trong đào tạo nhân tài. Cơ chế “nhân tài dẫn dắt nhân tài”, trong đó chuyên gia đầu ngành cố vấn, hướng dẫn và trao đổi với nhân tài trẻ, cũng được đặt ra.

Nhóm thứ năm xây dựng văn hóa trọng dụng nhân tài và tạo môi trường để nhân tài phát huy năng lực, cống hiến, sáng tạo giá trị. Chương trình yêu cầu xây dựng môi trường làm việc chuyên nghiệp, minh bạch; bảo vệ người dám đổi mới, dám nghĩ, dám làm và dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung. Chính sách khen thưởng, tôn vinh phải thực chất, công khai và gắn với hiệu quả cống hiến. Các chương trình trao đổi, đối thoại giữa lãnh đạo Đảng, Nhà nước, các cấp với đội ngũ nhân tài sẽ góp phần nhận diện những khó khăn trong thực tiễn và tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách.

Nhóm nhiệm vụ thứ sáu đẩy mạnh hợp tác quốc tế về nhân tài, nhất là trong các ngành, lĩnh vực mũi nhọn. Chương trình đặt ra việc xây dựng các chương trình hợp tác đào tạo; lựa chọn, cử nhà khoa học xuất sắc và tài năng trẻ đến học tập, nghiên cứu tại các cơ sở hàng đầu thế giới; phát triển Mạng lưới nhân tài Việt Nam và kết nối với người Việt Nam ở nước ngoài. Hoạt động hợp tác quốc tế phải đồng thời gắn với yêu cầu bảo vệ dữ liệu, bí mật nhà nước, sở hữu trí tuệ, quốc phòng và an ninh.

Trong bối cảnh cạnh tranh tri thức và công nghệ ngày càng gay gắt, nhân tài là nguồn lực đặc biệt quan trọng để nâng cao năng suất, sức cạnh tranh và năng lực tự chủ của đất nước. Tuy nhiên, phát hiện được người tài mới là bước đầu. Một chính sách nhân tài hiệu quả còn phải tạo được môi trường để người có năng lực được giao đúng việc, có điều kiện phát huy sở trường, được đánh giá công bằng và ghi nhận tương xứng với giá trị đóng góp. Chương trình hành động số 48-CTr/TW hướng tới giải quyết đồng bộ những yêu cầu đó, với trọng tâm là các ngành, lĩnh vực mũi nhọn và những nhiệm vụ chiến lược.

Hoàn thiện thể chế, mở rộng cơ chế thu hút và trọng dụng

Một trong những nhóm nhiệm vụ được nhấn mạnh là rà soát, hoàn thiện quy định của Đảng và pháp luật của Nhà nước về công tác cán bộ, công tác nhân tài; kịp thời tháo gỡ những rào cản về tiêu chuẩn, độ tuổi, thâm niên và quy trình bổ nhiệm. Việc xác định, cập nhật danh mục ngành, lĩnh vực mũi nhọn, nhiệm vụ chiến lược ưu tiên cũng sẽ giúp công tác thu hút nhân tài gắn với nhu cầu thực tế, tránh dàn trải và hình thức.

Chương trình đặt ra yêu cầu xây dựng Khung tiêu chí quốc gia về nhân tài theo hướng mở và linh hoạt, kết hợp tiêu chí nền tảng chung với tiêu chí đặc thù cho từng nhóm đối tượng, ngành, lĩnh vực và loại nhiệm vụ. Cách tiếp cận này tạo cơ sở để nhìn nhận nhân tài đa chiều, phù hợp với tính chất công việc và yêu cầu phát triển; đồng thời bảo đảm công khai, minh bạch và trách nhiệm giải trình trong quá trình lựa chọn, sử dụng.

Các chính sách đãi ngộ cũng được định hướng theo hướng đa dạng và thiết thực, gồm tiền lương, thuế, đất đai, nhà ở, tín dụng và hợp tác công tư. Chương trình nêu chủ trương xây dựng cơ chế tài chính đặc thù cho công tác nhân tài; bố trí ngân sách nhà nước hằng năm cho công tác này ở mức khoảng 0,1% GDP trong tổng nguồn lực dành cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Cùng với đó là việc khuyến khích xã hội hóa, huy động thêm nguồn lực và tạo điều kiện để doanh nghiệp trở thành một chủ thể quan trọng trong thu hút, trọng dụng nhân tài.

Đáng chú ý, chương trình thúc đẩy sử dụng nhân tài linh hoạt trên phạm vi cả nước thông qua nhiều hình thức như hợp đồng chuyên gia, tư vấn, kiêm nhiệm, biệt phái hoặc làm việc theo chương trình, dự án. Việc xây dựng cơ sở dữ liệu, hệ thống chỉ số, cổng thông tin quốc gia và các nền tảng số về nhân tài được kỳ vọng giúp kết nối, điều phối và sử dụng hiệu quả nguồn lực này.

Gắn việc sử dụng nhân tài với nhiệm vụ và kết quả

Chương trình xác định đổi mới cách phát hiện, lựa chọn, trọng dụng và đánh giá nhân tài là một khâu quan trọng. Nhân tài cần được lựa chọn theo yêu cầu của nhiệm vụ chiến lược, những bài toán lớn và sản phẩm, kết quả cụ thể. Việc đánh giá không chỉ dựa trên danh hiệu hay hồ sơ, mà cần xem xét chất lượng sản phẩm, giá trị tạo ra và hiệu quả cống hiến; đồng thời phải bảo đảm công khai, minh bạch và có trách nhiệm giải trình.

Cách làm này cũng đòi hỏi cơ quan, tổ chức sử dụng nhân tài chủ động theo dõi kết quả thực hiện nhiệm vụ, kịp thời điều chỉnh hoặc chấm dứt giao nhiệm vụ khi không đáp ứng yêu cầu. Khi tiêu chí và trách nhiệm được xác định rõ, việc trọng dụng nhân tài mới có thể gắn với hiệu quả công việc và lợi ích chung.

Song song với thu hút nhân lực đã có thành tựu, chương trình chú trọng tạo nguồn và phát triển nhân tài lâu dài. Các nhiệm vụ bao gồm xây dựng chương trình phát triển theo từng nhóm, ngành, lĩnh vực và giai đoạn; phát hiện sớm, tuyển chọn và đào tạo chuyên biệt học sinh, sinh viên có năng khiếu, năng lực nổi trội; đầu tư một số cơ sở giáo dục đại học, viện nghiên cứu, phòng thí nghiệm trọng điểm; đồng thời hình thành cơ chế “nhân tài dẫn dắt nhân tài”, kết nối chuyên gia đầu ngành với nhân tài trẻ.

Xây dựng môi trường để người tài yên tâm cống hiến

Chính sách đãi ngộ có ý nghĩa quan trọng, nhưng chưa đủ nếu thiếu môi trường làm việc chuyên nghiệp, minh bạch và khuyến khích sáng tạo. Chương trình đặt ra yêu cầu xây dựng văn hóa trọng dụng nhân tài, bảo vệ người dám đổi mới, dám nghĩ, dám làm và dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung. Việc khen thưởng, tôn vinh cần thực chất, công khai và gắn với hiệu quả cống hiến; đồng thời cần tăng cường đối thoại giữa lãnh đạo các cấp với đội ngũ nhân tài để kịp thời nắm bắt khó khăn, kiến nghị và hoàn thiện chính sách.

Ở phương diện quốc tế, chương trình hướng tới tăng cường hợp tác đào tạo, nghiên cứu; cử nhà khoa học xuất sắc, tài năng trẻ đến học tập, làm việc tại các cơ sở hàng đầu thế giới; phát triển mạng lưới nhân tài Việt Nam và kết nối với người Việt Nam ở nước ngoài. Quá trình mở rộng hợp tác cũng phải đi đôi với yêu cầu bảo vệ dữ liệu, bí mật nhà nước, quyền sở hữu trí tuệ, quốc phòng và an ninh.

Để các nhiệm vụ đi vào thực tiễn, Chương trình hành động phân công trách nhiệm cho các cơ quan, tổ chức liên quan. Đảng ủy Quốc hội được giao lãnh đạo việc hoàn thiện thể chế, cơ chế, chính sách và tăng cường giám sát; Đảng ủy Chính phủ có trách nhiệm điều phối công tác nhân tài ở tầm quốc gia, huy động nguồn lực, xây dựng hạ tầng dữ liệu và theo dõi việc thực hiện. Các cấp ủy, tổ chức đảng căn cứ chức năng, nhiệm vụ xây dựng chương trình, kế hoạch phù hợp với ngành, lĩnh vực, địa phương; đưa nhiệm vụ về nhân tài vào chương trình công tác hằng năm và gắn kết quả thực hiện với trách nhiệm của tập thể, người đứng đầu.

Thu hút và trọng dụng nhân tài là công việc lâu dài, đòi hỏi sự phối hợp giữa Nhà nước, cơ sở đào tạo, tổ chức nghiên cứu, doanh nghiệp và toàn xã hội. Với các nhiệm vụ, giải pháp và phân công được xác định cho giai đoạn 2026–2030, Chương trình hành động số 48-CTr/TW tạo khuôn khổ để các cấp, các ngành cụ thể hóa chủ trương của Đảng, từng bước hình thành môi trường nơi năng lực được phát hiện, cống hiến được ghi nhận và nhân tài được sử dụng hiệu quả vì sự phát triển nhanh, bền vững của đất nước.

HẢI HÀ