“Niềm tin Công lý” số 8: Từ tranh chấp đến đồng thuận

Hòa giải, đối thoại là một trong những nhiệm vụ trọng tâm của ngành Tòa án, góp phần nâng cao hiệu quả giải quyết tranh chấp, khiếu kiện của người dân, tổ chức và doanh nghiệp. Trong bối cảnh cải cách tư pháp hiện nay, việc phát huy phương thức giải quyết tranh chấp trên cơ sở tự nguyện, tôn trọng quyền tự định đoạt của các bên và tuân thủ pháp luật có ý nghĩa quan trọng.

Thông qua hòa giải, đối thoại, các bên có cơ hội trực tiếp trao đổi, làm rõ những vấn đề còn vướng mắc, tìm kiếm tiếng nói chung với sự hỗ trợ của hòa giải viên, đối thoại viên và Tòa án theo quy định pháp luật. Khi đạt được thỏa thuận, các bên không chỉ tiết kiệm thời gian, chi phí mà còn hạn chế những mâu thuẫn có thể tiếp tục phát sinh trong quá trình giải quyết vụ việc.

Thực tiễn tại thành phố Đà Nẵng cho thấy, bằng cách làm chủ động, linh hoạt, công tác hòa giải, đối thoại đã góp phần tháo gỡ nhiều tranh chấp phức tạp, trong đó có những vụ việc liên quan đến quyền sử dụng đất và chỗ ở của người dân.

Một trường hợp điển hình là tranh chấp giữa gia đình bà Bùi Thị Lan và bà Ngô Thị Phấn. Năm 1995, gia đình bà Lan được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất với diện tích gần 3.000m². Cùng thời điểm này, do hoàn cảnh khó khăn, bà Phấn được tạo điều kiện sử dụng một phần đất để xây dựng nhà tình thương. Việc cho đất chỉ dựa trên thỏa thuận miệng, không thực hiện thủ tục chuyển quyền sử dụng đất bằng văn bản.

Đến năm 2017, khi bà Phấn có nhu cầu xây dựng lại căn nhà đang ở, những vướng mắc liên quan đến diện tích và loại đất được công nhận đã phát sinh. Sự khác biệt giữa giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và kết quả xác định loại đất của cơ quan có thẩm quyền khiến hai gia đình không tìm được tiếng nói chung, dẫn đến tranh chấp phải đưa ra Tòa án giải quyết.

Quá trình giải quyết gặp nhiều khó khăn khi bà Phấn đề nghị công nhận quyền sử dụng đất đối với phần diện tích đang sử dụng, trong khi bà Lan không đồng ý với yêu cầu này. Trước những bất đồng kéo dài, Tòa án đã kiên trì giải thích, vận động các bên, đồng thời phối hợp với chính quyền địa phương và cơ quan đăng ký đất đai tìm phương án tháo gỡ.

Qua nhiều lần hòa giải, gia đình bà Lan đồng ý giao cho bà Phấn phần đất rộng hơn 200m² đang sử dụng. Tuy nhiên, hai bên vẫn chưa thống nhất về loại đất được giao. Trên cơ sở trao đổi với các cơ quan chuyên môn, phương án giải quyết tiếp tục được hoàn thiện, xem xét điều kiện thực tế, quyền lợi của các bên và nghĩa vụ pháp lý liên quan.

Khi phương án được đưa ra phù hợp với nguyện vọng của các bên, tranh chấp từng kéo dài đã có cơ hội được giải quyết trên tinh thần đồng thuận, giúp bà Phấn có nơi ở ổn định, đồng thời hạn chế những mâu thuẫn tiếp tục phát sinh giữa hai gia đình.

Không chỉ ở những vụ việc cụ thể, hiệu quả của công tác hòa giải, đối thoại còn được thể hiện qua kết quả giải quyết án, việc tại Tòa án nhân dân hai cấp thành phố Đà Nẵng. Trong năm 2026, các đơn vị đã hòa giải, đối thoại thành 10.469 trong tổng số 15.260 vụ việc, đạt tỷ lệ 68,6%. Riêng Tòa án nhân dân khu vực 10 thụ lý gần 3.000 vụ án các loại, tỷ lệ hòa giải thành đạt 78%.

Để đạt được kết quả trên, các đơn vị chú trọng nâng cao trách nhiệm của đội ngũ thẩm phán, tăng cường trao đổi, giải thích pháp luật và tìm kiếm phương án giải quyết phù hợp với từng vụ việc. Khi các bên tự nguyện thống nhất được phương án giải quyết, thời gian tố tụng có thể được rút ngắn, chi phí đi lại giảm, đồng thời tạo thuận lợi cho quá trình thi hành án.

Một giải pháp đáng chú ý khác là cơ chế tham vấn trước xét xử đối với các vụ án dân sự, hành chính có liên quan đến cơ quan công quyền. Tại Trung tâm Phát triển quỹ đất Đà Nẵng, từ ngày 1/8/2025 đến thời điểm thống kê, đã có 37 vụ án, vụ việc được đưa vào cơ chế tham vấn. Với sự tham gia của đại diện Tòa án trong vai trò trung lập, các bên có điều kiện trao đổi trực tiếp, làm rõ căn cứ pháp lý và tìm kiếm phương án xử lý phù hợp, qua đó góp phần hạn chế những xung đột không cần thiết giữa người dân và cơ quan nhà nước.

Bên cạnh đó, đợt thi đua cao điểm “90 ngày giải quyết đơn, án” cũng tạo động lực để các đơn vị tập trung xử lý vụ việc, nâng cao hiệu quả giải quyết tranh chấp, khiếu kiện. Trong đợt cao điểm, các đơn vị đã giải quyết hơn 13.000 vụ việc.

Thực tiễn cho thấy, hòa giải, đối thoại không đơn thuần là giải pháp giảm số lượng vụ án phải đưa ra xét xử mà còn là phương thức giải quyết mâu thuẫn từ sớm, từ cơ sở. Để phát huy hiệu quả, quá trình hòa giải phải bảo đảm tính tự nguyện, khách quan, đúng quy định pháp luật, đồng thời tôn trọng quyền tự định đoạt và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của các bên.

Qua số phát sóng thứ 8, chương trình “Niềm tin Công lý” cho thấy những nỗ lực của Tòa án nhân dân hai cấp thành phố Đà Nẵng trong đổi mới phương thức giải quyết tranh chấp, nâng cao chất lượng công tác hòa giải, đối thoại. Mỗi vụ việc được giải quyết bằng sự đồng thuận không chỉ giúp tiết kiệm thời gian, chi phí mà còn góp phần hàn gắn quan hệ giữa các bên, hạn chế khiếu kiện kéo dài.

Từ tranh chấp đến đồng thuận là hành trình đòi hỏi sự kiên trì, trách nhiệm và cách tiếp cận phù hợp của những người làm công tác tư pháp. Khi người dân được lắng nghe, được tham gia tìm kiếm giải pháp và được bảo vệ quyền lợi theo quy định pháp luật, niềm tin vào công lý tiếp tục được củng cố.

“Niềm tin Công lý” là chương trình do Tòa án nhân dân tối cao phối hợp với Đài Truyền hình Việt Nam thực hiện, trong khuôn khổ Chương trình phối hợp công tác giai đoạn 2026-2030. Mỗi số gồm phần Bản tin và Chuyên đề, tập trung phản ánh hoạt động của ngành Tòa án, các vấn đề tư pháp, vụ án nổi bật và những nỗ lực cải cách tư pháp. Chương trình phát sóng vào 20h50 thứ Tư hàng tuần trên kênh VTV1.

HOÀNG HIỆP

“Niềm tin Công lý” số 8: Từ tranh chấp đến đồng thuận. Nguồn ảnh: VTV Go.