Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực Tòa án đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp và chuyển đổi số

Ngày 05/10/2026, Chánh án Tòa án nhân dân tối cao Nguyễn Văn Quảng ban hành Chỉ thị số 01/CT-CA về đổi mới công tác đào tạo, bồi dưỡng trong Tòa án nhân dân gắn với chuyển đổi số giai đoạn 2026-2031 (Chỉ thị). Chỉ thị được ban hành trong bối cảnh tổ chức và hoạt động của hệ thống Tòa án đang đặt ra những yêu cầu mới đối với chất lượng nguồn nhân lực. Việc đổi mới mô hình tổ chức, phương thức quản trị, xây dựng Tòa án điện tử, cùng với sự gia tăng của các loại vụ việc mới, khó, phức tạp trong các lĩnh vực dân sự, lao động, hành chính, kinh doanh, thương mại, phục hồi, phá sản... đòi hỏi đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức, đặc biệt là người giữ chức danh tư pháp, không chỉ vững kiến thức pháp luật và kỹ năng nghiệp vụ mà còn phải có năng lực số, khả năng khai thác dữ liệu, tư duy đổi mới và thích ứng nhanh với yêu cầu thực tiễn.

Chuẩn hóa, chuyên nghiệp hóa công tác đào tạo, bồi dưỡng

Một trong những định hướng quan trọng của Chỉ thị là chuyển mạnh công tác đào tạo, bồi dưỡng từ cách tiếp cận chủ yếu theo chương trình sang đào tạo theo nhu cầu thực tế của từng vị trí việc làm, chức danh, chức vụ và yêu cầu thực hiện nhiệm vụ.

Theo đó, mục tiêu chung là đổi mới công tác đào tạo, bồi dưỡng theo hướng chuẩn hóa, chuyên nghiệp, hiện đại, thiết thực và hiệu quả; lấy yêu cầu của vị trí việc làm, chức danh, chức vụ và yêu cầu thực tiễn công tác làm căn cứ xác định nhu cầu cũng như đánh giá kết quả đào tạo. Qua đó, xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức có bản lĩnh chính trị vững vàng, phẩm chất đạo đức nghề nghiệp, trình độ chuyên môn, kỹ năng nghề nghiệp, năng lực số, tư duy đổi mới và khả năng thích ứng với yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới.

Đáng chú ý, Chỉ thị đặt ra các mục tiêu cụ thể theo từng giai đoạn. Đến hết năm 2026, phấn đấu bảo đảm 100% cán bộ, công chức, viên chức có hiểu biết về chuyển đổi số, kiến thức và kỹ năng số, sử dụng tốt các nền tảng, dịch vụ số phục vụ công việc. Giai đoạn 2027-2030 tiếp tục hoàn thiện bồi dưỡng kiến thức, kỹ năng số theo chương trình, học liệu được cập nhật; đồng thời phát triển các chương trình đào tạo chuyên sâu theo vị trí việc làm và những lĩnh vực khó, phức tạp. Đến năm 2031, mục tiêu là hoàn thiện hệ sinh thái đào tạo, bồi dưỡng trên môi trường số dùng chung trong Tòa án nhân dân, hình thành cơ sở dữ liệu đào tạo, kho học liệu số và hồ sơ học tập điện tử.

Chỉ thị xác định đào tạo, bồi dưỡng không chỉ là hoạt động được tổ chức theo từng khóa học mà phải trở thành quá trình thường xuyên, liên tục trong toàn hệ thống Tòa án nhân dân. Mỗi cán bộ, công chức, viên chức được khuyến khích chủ động tự học, tự nghiên cứu, thường xuyên cập nhật kiến thức pháp luật, chuyên môn, nghiệp vụ, kỹ năng nghề nghiệp, kỹ năng số và phương pháp làm việc mới. Các hình thức học tập được đa dạng hóa thông qua đào tạo tập trung, trực tuyến, tự học có hướng dẫn, sinh hoạt chuyên môn, trao đổi nghiệp vụ, nghiên cứu tình huống thực tiễn, rút kinh nghiệm từ hoạt động xét xử và chia sẻ kinh nghiệm tại nơi làm việc.

Một điểm đáng chú ý là kết quả học tập, bồi dưỡng và việc vận dụng kiến thức vào thực tiễn công tác sẽ từng bước được theo dõi, ghi nhận; qua đó tạo thêm cơ sở để xác định nhu cầu đào tạo, quản lý và sử dụng cán bộ.

Đào tạo phải xuất phát từ thực tiễn xét xử và đẩy mạnh chuyển đổi số

Tinh thần xuyên suốt của Chỉ thị là tăng tính thực chất của hoạt động đào tạo. Nội dung, chương trình phải bám sát yêu cầu vị trí việc làm và thực tiễn xét xử, giải quyết các loại vụ án, vụ việc. Bên cạnh kiến thức pháp luật và chuyên môn, nghiệp vụ, hoạt động đào tạo chú trọng phát triển tư duy pháp lý, kỹ năng nghiên cứu hồ sơ, phân tích, đánh giá chứng cứ, điều hành phiên tòa, xây dựng bản án, quyết định và giải quyết các vụ việc khó, phức tạp, có yếu tố nước ngoài.

Đối với các lĩnh vực chuyên sâu, Chỉ thị yêu cầu tăng cường kiến thức liên ngành như tài chính, ngân hàng, kế toán, quản trị doanh nghiệp để phục vụ giải quyết tranh chấp kinh doanh, thương mại; kiến thức về thủ tục phục hồi, phá sản, sở hữu trí tuệ; các vấn đề chuyên sâu trong dân sự, lao động, hành chính, hình sự; tư pháp người chưa thành niên, trọng tài, hòa giải thương mại và các biện pháp giải quyết tranh chấp thay thế ngoài Tòa án.

Phương pháp đào tạo cũng được đổi mới theo hướng lấy người học làm trung tâm, tăng thực hành và học qua tình huống, hồ sơ vụ án, vụ việc; chú trọng thảo luận, phản biện, chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn. Đặc biệt, các vụ việc khó, phức tạp, kéo dài; bản án, quyết định bị hủy, sửa và những sai sót, vướng mắc được phát hiện qua công tác giám đốc, kiểm tra, tổng kết thực tiễn xét xử sẽ trở thành nguồn tài liệu quan trọng phục vụ đào tạo, tập huấn và rút kinh nghiệm.

Một nội dung nổi bật của Chỉ thị là gắn chặt đào tạo, bồi dưỡng với chuyển đổi số. Hệ thống Tòa án sẽ phát triển các hình thức đào tạo trực tuyến, đào tạo kết hợp, tự học có hướng dẫn và các phương thức học tập hiện đại; từng bước xây dựng cơ sở dữ liệu đào tạo, hồ sơ học tập điện tử và hệ thống quản lý đào tạo trên môi trường số dùng chung. Đặc biệt, Chỉ thị đặt ra yêu cầu nghiên cứu, ứng dụng có kiểm soát trí tuệ nhân tạo và công nghệ số trong xây dựng học liệu, hỗ trợ giảng dạy, tự học, tra cứu, kiểm tra, đánh giá và quản lý đào tạo. Dữ liệu cũng sẽ từng bước được khai thác để xác định nhu cầu và cập nhật nội dung đào tạo phù hợp với vị trí việc làm và thực tiễn công tác.

Tuy nhiên, việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo phải có cơ chế kiểm tra, kiểm soát, chỉ đóng vai trò hỗ trợ, không thay thế vai trò, trách nhiệm của con người trong công tác chuyên môn, nghiệp vụ. Đồng thời, quá trình xây dựng, quản lý, kết nối và khai thác nền tảng đào tạo, cơ sở dữ liệu, học liệu số và các công cụ trí tuệ nhân tạo phải tuân thủ nghiêm quy định về bảo vệ bí mật nhà nước, bảo vệ dữ liệu, an toàn thông tin và an ninh mạng.

Phát triển nguồn nhân lực tư pháp chất lượng cao

Cùng với chuyển đổi số, Chỉ thị dành trọng tâm cho đào tạo chuyên sâu đội ngũ giữ chức danh tư pháp và các vị trí chuyên môn then chốt. Việc đào tạo phải hướng đến hình thành đội ngũ chuyên gia có chuyên môn sâu, năng lực thực tiễn, kỹ năng nghề nghiệp, kiến thức chuyên ngành cần thiết, năng lực ngoại ngữ và khả năng giải quyết các vụ việc khó, phức tạp. Các lĩnh vực cần ưu tiên phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao được xác định trên cơ sở thực tiễn xét xử, yêu cầu thực hiện các quy định pháp luật và nghiệp vụ mới phát sinh, cũng như định hướng phát triển của Tòa án nhân dân. Đào tạo chuyên sâu đồng thời phải gắn với bố trí, phân công và sử dụng cán bộ phù hợp với chuyên môn được đào tạo, bảo đảm kiến thức, kỹ năng và kinh nghiệm được phát huy trong thực tiễn.

Chỉ thị cũng yêu cầu tiếp tục phát triển Học viện Tòa án thành cơ sở đào tạo, bồi dưỡng chuyên sâu của hệ thống Tòa án; nâng cao chất lượng đội ngũ giảng viên, tăng cường sự tham gia của các chuyên gia, nhà khoa học, Thẩm phán, Thẩm tra viên và công chức giàu kinh nghiệm thực tiễn. Đồng thời, mở rộng hợp tác, hội nhập quốc tế nhằm trao đổi kinh nghiệm, tiếp thu có chọn lọc tri thức, kỹ năng và các mô hình đào tạo tiên tiến.

Để các mục tiêu trên đi vào thực chất, Chỉ thị phân công cụ thể trách nhiệm cho Vụ Tổ chức- Cán bộ, Học viện Tòa án, Cục Công nghệ thông tin, Vụ Pháp chế và Quản lý khoa học, Cục Kế hoạch- Tài chính, Vụ Hợp tác quốc tế cùng các đơn vị liên quan. Tạp chí Tòa án nhân dân và Báo Công lý được giao đẩy mạnh thông tin, tuyên truyền về mục tiêu, nhiệm vụ, kết quả thực hiện Chỉ thị; phổ biến kinh nghiệm, mô hình hiệu quả và cách làm hay trong công tác đào tạo, bồi dưỡng, chuyển đổi số và xây dựng Tòa án điện tử.

Đặc biệt, người đứng đầu đơn vị phải chịu trách nhiệm về chất lượng, hiệu quả công tác đào tạo, bồi dưỡng tại đơn vị mình. Kết quả thực hiện các nhiệm vụ của Chỉ thị được xem xét trong đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ của đơn vị và trách nhiệm của người đứng đầu, cũng như trong công tác thi đua, khen thưởng hằng năm.

Với những mục tiêu và giải pháp đồng bộ, Chỉ thị số 01/CT-CA thể hiện định hướng chuyển mạnh từ đào tạo theo chương trình sang đào tạo theo nhu cầu thực tiễn, vị trí việc làm và năng lực cần thiết, đồng thời kết nối đào tạo với dữ liệu, công nghệ số và thực tiễn xét xử. Đây là cơ sở quan trọng để xây dựng đội ngũ cán bộ Tòa án có bản lĩnh, chuyên môn sâu, kỹ năng nghề nghiệp vững vàng và năng lực số, đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp, chuyển đổi số và xây dựng Tòa án điện tử trong giai đoạn mới.

QUANG PHÚC

Trụ sở Toà án nhân dân tối cao. Ảnh: KHẢI HOÀN/TCTA.